კეისარიას ისრაელის ისტორიაში დაახლოებით ისეთივე დატვირთვა აქვს, რაც ქართულში მცხეთას: იგი ერთ დროს იყო “სატახტო” ქალაქი. პირველი დასახლება ამ ადგილას ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მე-3 საუკუნეში ფინიკიელებმა დააფუძნეს და მას სტრატონის კოშკი ეწოდებოდა. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 30 წელს იგი (იმ დროისთვის უკვე როგორც რომის კუთვნილება) საჩუქრად გადაეცა მეფე იროდს. მან 12 წლის განმავლობაში იქ გააშენა თანამედროვე ქალაქი, რომელსაც მისი მეგობრისა და მფარველის, იმპერატორ ოქტავიუსის საპატივცემოდ კეისარია უწოდა.
ქალაქი მართლაც შთამბეჭდავ ტექნიკურ ქმნილებას წარმოადგენდა: აქ იყო თეატრი, იპოდრომი, სასახლე, ქუჩები, საცხოვრებელი სახლები, აბანოები. ქალაქი სასმელი წყლით მარაგდებოდა ორი დამოუკიდებელი წყალსადენით (აკვედუკით). იმის გათვალისწინებით, რომ ონკანი მხოლოდ მე-7 საუკუნეში გამოიგონეს და მთელი წყალი მაშინ მუდმივად დენადი იყო, ვარაუდობენ, რომ 20000 მოსახლეზე დაახლოებით მილიონიანი ქალაქის სამყოფი სასმელი წყალი იხარჯებოდა.
ქალაქი მრავალჯერ გადადიოდა ხელიდან ხელში: სხვადასხვა დროს ის იყო რომაელების, ბიზანტიელების, არაბების, ჯვაროსნების, მამლუქების, ოსმალოების და ბოლოს – ბოსნიელი ემიგრანტების ხელში. ყოველი მათგანი რაღაცას ამატებდა ქალაქს, რის შედეგადაც აქ შემორჩენილია სინაგოგის, მეჩეთის, ჯვაროსანთა ციხესიმაგრის და სხვა მრავალი ნაგებობის ელემენტები. რასაკვირველია, ყველაფერს ჩვენამდე არ მოუღწევია: ნაწილი ადამიანის ხელით დაინგრა, ხოლო ნაწილის განადგურება ბუნებამ უზრუნველჰყო – რამდენიმე მიწისძვრისა და ზღვის დონის მომატების შემდეგ ქალაქის ნახევარზე მეტი ან აღარ არსებობს, ან ზღვაშია. თუმცა, რაც გადარჩა და რაც გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს, მართლაც განსაკუთრებულია.
ბლოგზე დასადებად შევარჩიე მხოლოდ 17 ფოტო (დააკლიკეთ გადადიდებლად), რომელიც მხოლოდ ნაწილობრივ გადმოსცემს ამ ძველი ქალაქის სიდიადეს:
