ჩემი ვიდეოკომენტარი წინასაარჩევნო რეკლამებზე
დღეს მივეცი ინტერვიუ მეგობარ ბლოგერებს, არჩევნების გაშუქების საიტისათვის:
დიდი მადლობა დოდკას (ინტერვიუს ორგანიზებისთვის) და პიკოს (ინტერვიუს წაყვანისა და ჩაწერისთვის).
წყალი უფასოდ(?!)
წინასაარჩევნო კამპანია დასასრულს უახლოვდება. ჩვენმა გონებამ “გუბკასავით” შეისრუტა, რომ “ეს დროშა დაეცა ხიბულასთან”, რომ “ხმა უნდა მივცეთ გამარჯვებულს”, რომ “საქმით მოდის და საქმეს გვპირდება”, რომ “Change we can believe in” და რომ “რასაკვირველია, გასაკეთებელი კიდევ ბევრია”! ამ ყოვლისმომცველ სლოგანთა შორის “გაზი 10თ, შუქი 5თ, წყალი – უფასო” იყო ერთადერთი, რომელიც კონკრეტიკის ელფერს ატარებდა. მთელი კამპანიის განმავლობაში ველოდებოდი, რომ ვინმე დასვამდა შეკითხვას – წყალი უფასოდ?! მეც ამ პოსტს ვინახავდი და ველოდებოდი. არ დასვეს…
გრძელი ტექსტების მოზიზღეები რომ არ გამოგვაკლდნენ მსჯელობაში, აქვე ვიტყვი:
უფასო წყალი ნიშნავს რომ წყალი აღარ გვექნება!
რატომ?
პასუხს ნაწილობრივ ეს ორი კლიპიც სცემს, რომელიც იმ დროს გაკეთდა, როცა GWP-ს ჯერ კიდევ თბილისის წყალი ერქვა და სახელმწიფო კომპანია იყო:
1.
2.
ეს კლიპები 3 წლის წინაა გადაღებული. მათი ძირითადი მიზანი იყო თბილისის მოსახლეობისთვის ახსნილიყი, რომ (1) წყალი მდინარეში არ ნიშნავს წყალს მათ ონკანში და რომ (2) წყალი არ არის შეუზღუდავი ოდენობით. სანამ ეს კლიპები გაკეთდებოდა, ხშირად ისმოდა ფრაზა “საქართველოში წყალი ფული უნდა ღირდეს?!” ამაზე ყოველთვის ვპასუხობდით: მდინარეში წყალი ახლაც უფასოა – მიბრძანდით და მიირთვით. ამ კლიპებმა ამ მხრივ მოსახლეობის გათვიცნობიერება აამაღლა და “წყლის უფასოების” თემა დღის წესრიგიდან მოხსნა. როგორც აღმოჩნდა – დროებით…
მაგრამ ესეც არ არის მთავარი! ეგებ უბრალოდ მერიის ბიუჯეტიდან აპირებს სლოგანის ავტორი კერძო კომპანიის სუფსიდირებას? მიუხედავად იდეის მარაზმულობისა, მაინც განვიხილოთ რა მოხდება ამ შემთხვევაში. რა მოხდება და… მოსახლეობა ჩათვლის რომ წყალი “ულევი” და შეუზღუდავი რესურსია, საერთოდ აღარ დაზოგავს მას და არც ონკანს შეაკეთებს. რა საჭიროა, როცა რაღაც უფასოა?! შედეგად, დღეს არსებული წყლის გრაფიკი კიდევ უფრო გაიზრდება, რადგან არსებული მოხმარების მაჩვენებლებითაც კი წყალს უფრო ნაკლებს უნდა ვიყენებდეთ, რომ ყველას გვეყოს. ახალი მდინარე კი ჯერ არავის აღმოუჩენია თბილისის სიახლოვეს…
არის კიდევ ერთი საინტერესო მომენტი. ”უფასო რომ ზოგადად არაფერი არაა” და რომ “თუ აქ და ახლა უფასოდ მოგცეს, სადმე რამე მაინც დაგიჯდება” ეს ყველამ კარგად იცის. არის ორი სცენარი, თუ სად შეიძლება იმალებოდეს “ძაღლის თავი”:
1. წყლის ტარიფი ზოგადად ორი რიცხვისგან მიიღება:
- ტარიფი წყლის მიწოდებაზე
- ტარიფი კანალიზაციაზე
სარეკლამო კამპანიაში არავის აუხსნია “წყალი უფასოდ” შეიცავს თუ არა კანალიზაციის ტარიფს – თუ მხოლოდ წყლის მიწოდებას გვპირდებიან უფასოს?
2. წყლის ტარიფი მოსახლეობისთვის არის 10 თეთრი კუბურ მეტრზე, მაშინ როცა ბიზნესისთვის არის 4 ლარი და 40 თეთრი. შესაბამისად, დღეს უკვე შექმნილია ისეთი სისტემა, როცა თბილისის წყლის სისტემას ბიზნესი ინახავს. არსადაა ნათქვამი, რომ მოსახლეობისთვის გაუფასოებული წყალი არ გაძვირდება ბიზნესისთვის.
ჩემი პირადი ხედვა თბილისში წყლის სისტემის მხარდასაჭერად ასეთია:
- სასწრაფო გამრიცხველიანება
- ონკანების მასიური შეკეთება
- გონივრული, მაგრამ არა ნულოვანი ტარიფი – რომელიც დაგაზოგინებს წყალს, მაგრამ არ გაგიკოტრებს ჯიბეს
შედეგად, დაზოგილი წყალი გამოთავისუფლდება ქსელში და გრაფიკი თავისთავად დაიკლებს ან გაუქმდება.
Resume: ზოგადად, წყლის თემაზე გაუთავებლად დიდ ხანს შეიძლება მსჯელობა. ამ პოსტით უბრალოდ იმის ჩვენება მინდოდა, რომ ერთმა კონკრეტულმა ლოზუნგმა, თუ იგი ცხოვრებაში ასევე რიხიანად და დაუსაბუთებლად გატარდება, შეიძლება ძალიან ცუდი შედეგი მოიტანოს – მიუხედავად სასიამოვნო საწყისი ჟღერადობისა.
საეკლესიო-სამშენებლო ფანდრაიზინგი
უკვე რამდენიმე წელია მსოფლიოში აღარავის უკვირს, რომ მობილური ტელეფონი არა მხოლოდ ადამიანებს შორის ურთიერთობის საშუალებაა. მის გარშემო შექმნილ დამატებით სერვისებს შორის ერთერთი მნიშვნელოვანია მობილური გადახდები. ამ დროს ტელეფონი ელექტრონული საფულის ფუნქციას ატარებს. ამ ტექნოლოგიის დანერგვამ გამოიწვია სპონტანური ხარჯვის სტიმულირება – თუ ადრე ადამიანს ჰქონდა “გამოსაფხიზლებელ-გადასაფიქრებელი” დრო რეკლამის ნახვასა და ფულის დახარჯვის მომენტს შორის, ახლა უკვე რეკლამაში პირდაპირ მობილური ნომერია მითითებული, რომელზე დარეკვის ან დამესიჯების შემთხვევაში ხარჯი უკვე გაწეულია.
ნარინჯისფერი მარკეტინგი
დღეს მოგითხრობთ მობილური კავშირის კომპანიაზე, რომელიც ჩემი აზრით მსოფლიო ბაზარზე ერთერთ საუკეთესო მარკეტინგს ატარებს და რომლის მომხმარებელი მეც ვარ ისრაელში. ეს არის orange.
orange
ბრენდ orange-ის ისტორია იწყება 1994 წელს, როდესაც ინგლისურმა კომპანია Microtel-მა ბაზარზე გასვლის წინ გადაწყვიტა სახელი შეეცვალა. ამისათვის მათ დაიქირავეს Wolff Olins – ბრენდინგის კომპანია, რომელიც ამჟამად მსოფლიოშია ცნობილი ისეთი კომპანიების (რე)ბრენდინგით, როგორიცაა Билайн, МТС, Альфа-Банк, Sony Ericsson, Wacom, ლონდონის 2012 წლის ოლიმპიადა და კიდევ 50 სხვა. სახელი ახალი ბრენდისთვის თვით Microtel-ის თანამშრომელმა მოიფიქრა, ხოლო მისი ბრენდული შეფუთვა Wolff Olins-მა მოამზადა. თუმცა, ბრენდინგის კომპანიის საიტს თუ დავუჯერებთ, სახელიც მათი მოფიქრებულია:
…by creating a brand that had nothing to do with technology, and everything to do with simplicity, openness and optimism. We gave the network the name of a colour, not a technospeak name like Vodafone or Cellnet. We created a warm, human communication style that soon became universally recognisable.
ბრენდის ძირითადი არსი ჩამოყალიბდა სლოგანში The Future’s bright, The Future’s Orange. ლოგო შეგნებულად არ გააკეთეს მრგვალი, რათა არიდებოდნენ ფორთოხალთან ასოციაციას და გასულიყვნენ ნარინჯისფერზე (ინგლისურად ორივე orange-ია).
2000 წლისათვის, როცა კომპანია France Telecom-მა იყიდა, იგი უკვე 25 მილიარდი ფუნტად ღირდა და ლოიალური აბონენტების ერთერთი საუკეთესო ბაზა გააჩნდა. დღეისათვის France Telecom-მა მისი ყველა ბიზნესი – ინტერნეტი, ქალაქის ტელეფონი, ბიზნეს-სერვისები orange ბრენდის ქვეშ მოაქცია.
orange (ჩემთვის ცნობილი) ერთადერთი სატელეფონო ბრენდია მსოფლიოში, რომლის ფრანჩაიზინგი, ანუ ბრენდით სარგებლობის გადაცემა/გაქირავება ხდება. მაგალითად, ისრაელის orange-ს, რომლის აბონენტიც მე ვარ, არავითარი საერთო არა აქვს ფრანგულ კომპანიასთან, გარდა ბრენდით სარგებლობის უფლებისა.
იმისათვის, რომ უკეთ დაინახოთ, თუ რას წარმოადგენს orange დღეს, აქვე შეგიგროვეთ რამდენიმე გამორჩეული სარეკლამო რგოლი – როგორც ისრაელის, ისე ფრანგული orange-ის სარეკლამო კამპანიებიდან (რაც შევძელი MyVideo-ზე ავტვირთე, რაც არა – Vimeo-ზე; საყურებლად ყველა ღირს).
ვირუსული ვიდეო
Viral marketing and viral advertising refer to marketing techniques that use pre-existing social networks to produce increases in brand awareness or to achieve other marketing objectives (such as product sales) through self-replicating viral processes, analogous to the spread of pathological and computer viruses. It can be word-of-mouth delivered or enhanced by the network effects of the Internet. Viral promotions may take the form of video clips, interactive Flash games, advergames, ebooks, brandable software, images, or even text messages.
- from Wikipedia
ინტერნეტის განვითარებამ ძალიან ბევრ სფეროში გამოიწვია ცვლილებები. შეიცვალა ბევრი ადამიანის ცხოვრების წესიც. თუ ადრე ადამიანი “შედიოდა” ინტერნეტში, დღეს იგი ფაქტიურად არც გამოდის იქედან – უბრალოდ მცირე შესვენებას აკეთებს ძილისათვის. ასეთ ადამიანებს ხშირად Homo Internetius-საც უწოდებენ. “ინტერნეტ ადამიანების” გარშემო გაჩნდა ახალი ბიზნესები, ხოლო მათთან ერთად – ახლებური მარკეტინგიც.
თანამედროვე მარკეტინგი მომხმარებელთან კავშირის დასამყარებლად აღარ შემოიფარგლება მხოლოდ ტრადიციული საშუალებებით – ტელევიზიით, გაზეთით, ბილბორდითა თუ სავაჭრო ადგილის აქციებით. ამჟამად აქტიურად იყენებენ Homo Internetius-ის ახალ თვისებას – გაზიარების სურვილს. ნახე რამე კარგი? გადააწყდი რამე საინტერესოს? გაუზიარე. დღეს ინტერნეტში ყველა ყველაფერს უზიარებს – “უშეარებს” ერთმანეთს. ადრე ეს მეილებში ხდებოდა, შემდეგ ფორუმებზე, ახლა – სოცქსელებში და სხვადასხვა თემატურ ჰოსტინგებზე (ვიდეო, ფოტო).
როდესაც გაზიერაბათა რაოდენობა დიდ რიცხვს აღწევს, იწყებენ საუბარს ვირუსზე. ანუ, თუ ვიდეოს ბევრი ადამიანი უზიარებს ერთმანეთს, ბევრი მას ვირუსულ ვიდეოს უწოდებს. ამ სახელს ხშირად უწოდებენ მხოლოდ იუმორისტულ, “სტრანნი” ვიდეოებს. თუ მილიონი ადამიანი გაუზიარებს ერთმანეთს ჯექსონის ტრილერს, არავის მოაფიქრდება ამას ვირუსი უწოდოს. ეს ყველაფერი იმის ბრალია, რომ ეს ყველაფერი ახალი შემოსულია ჩვენს ცხოვრებაში და ბოლომდე ჩამოუყალიბებელია.
ამავე დროს, თუ ვიდეო არის ვირუსული მარკეტინგული კამპანიის ნაწილი, მაშინ ყველაფერი განსაზღვრულია და მარტივი: როგორც ნებისმიერ მარკეტინგულ კამპანიას, ვირუსულსაც უნდა ჰქონდეს კონკრეტული მესიჯი, სამიზნე აუდიტორია და ის ამოცანა, რომელსაც ის გადაჭრის. ასეთი კამპანიისთვის ვირუსული ვიდეო სპეციალურად იქმნება, მის სცენარზე სპეციალურად მუშაობენ და მის გავირუსებას სპეციალურად გეგმავენ.
ბოლო ვირუსებიდან ჩემი უსაყვარლესი მაგალითია ამერიკული Integrity Windows and Doors-ის მიერ შექმნილი რგოლები მშენებლების მოხერხებულობაზე:
გულისამაჩუყებელი რეკლამა
რამდენიმე დღეა ბლოგზე არაფერი დამიწერია. სამაგიეროდ ბევრი ვიმოგზაურე: კეისარიაში, იერუსალიმში, აკოში, ხაიფაში. ფოტოპოსტები მალე დაიდება. მანამდე კი – დაპირებული რეკლამები:
შეიკარი რემენი, სირაძე!
“…почему никто в Тольятти, будь то «разъездной» водитель или конструктор, не пристегивается ремнем безопасности? Не иначе, они тоже верят. И когда оказавшийся на переднем сиденье Рустам Акиниязов (покинув недавно пост редактора журнала Автоспорт, он стал PR-менеджером АвтоВАЗа) бестактно застегивает ремень, водитель хмурится:
— Вы что, мне не доверяете?
— Вам? Вам я доверяю на все сто! Но остальным участникам движения — не очень.
Водитель недовольно хмыкнул: мол, другим людям тоже надо доверять, как же без веры! Так и не пристегнувшись, он мчал под 160 км/ч в Тольятти, с назидательным упоением обгоняя иномарки.”
ბევრმა თქვენთაგანმა შეამჩნია ალბათ, რომ ქვეყანაში ძალას იკრებს უსაფრთხოების ღვედების პოპულარიზაციის კამპანია. ნუ თეორიულად, რა პოპულარიზაცია უნდა სჭირდებოდეს იმას, რაც შენს სიცოცხლეს იცავს, მაგრამ საქართველოა და ჩვენთან თუ რამე “მოდნი” არ გახდა ან მით უარესი – “ბანძობის” კატეგორიიდან არ გამოვიდა, ამით უმრავლესობა არ ისარგებლებს. ასეთ დროს ერთერთი ყველაზე ქმედითი ხერხი იქნებოდა “აზრის ლიდერებთან” მუშაობა, რომლებიც უკვე თავად მიიტანდნენ საჭირო ინფორმაციას საბოლოო მსმენელამდე. თუმცა, ეს საკმაოდ რთული და შრომატევადი ხერხია, ამიტომ ტრადიციულად საგზაო უსაფრთხოების თემის პროპაგანდას სოციალური რეკლამით ახდენენ.
ყველა რეკლამას, მით უმეტეს – სოციალურს, მოეთხოვება სამიზნე მაყურებლის “ენაზე” ლაპარაკი. იგი უნდა იყოს კავშირში არსებულ ღირებულებათა სისტემასთან – ან ესადაგებოდეს, ან ცდილობდეს მის შეცვლას. მთავარია, რომ არ იყოს მოწყვეტილი. ხშირად ჩვენში რეკლამას აკეთებენ ევროამერიკული რეკლამების ზეგავლენის ქვეშ. შედეგად, კლიპი თითქოს ქართულად ლაპარაკობს, მაგრამ მაინც გრძნობ, რომ შენ არ გელაპარაკება. აი მაგალითად:
ინგლისური კლიპი
რამდენიმე Stop Motion კლიპი
მეცამეტე პოსტი წასულების სადღეგრძელოსავითაა – დიდხანს გაჩერება არ შეიძლება. ამიტომ, სასწრაფოდ ვაქვეყნებ შემდეგს!
რამდენიმე დღეა ბლოგზე ისრაელი არ მიხსენებია. რამდენიმე პოსტი უკვე ფაქტიურად მზადაა, თუმცა მათ მოგვიანებით დავდებ. დღეს, რეკლამების მორიგი დათვალიერებისას ვნახე რამდენიმე stop motion ტექნოლოგიით შესრულებული რეკლამა. როგორც აღმოჩნდა, მათ კავშირი აქვთ ისრაელთან, რასაც ხელიდან ვერ გავუშვებდი. აი რა ხდება:
2009 წელს გამოვიდა ისრაელი მომღერლის, Oren Lavie-ს კლიპი Her Morning Elegance:
